top of page

Apay a Supsuportarak ti Build, Build, Build?

Anna Mae Yu Lamentillo

Sakbay a simrekak iti gobierno, maysaak a humanitarian worker a nakapan iti amin a 17 a rehion ti pagilian. Nagtrabahoak iti United Nations Development Program ken iti Food and Agriculture Organization ti United Nations. Idi maika-8 ti Nobiembre 2013, immuna a nag-landfall ti Supertyphoon Yolanda iti Guiuan, Eastern Samar. Narigat ti dalan isu a di nalaka ti panagipatulod kadagiti relief goods. Adu a kayo ken wara ti nangbangen kadagiti dalan. Nakahilera iti kalsada dagiti bangkay dagiti natay gapu iti bagyo. Sumagmamano a bulan a nagpaut ti alingasaw manipud kadagiti bangkay.


Iti daydi a panawen, inarapaapko nga addaan koma ti Filipinas kadagiti napimpintas a kalsada, a nalaklaka koma a maidanon ti agas, taraon, ken inumen kadagiti agkasapulan a lugar. Dimteng dagiti bulldozer manipud iti Cebu, Manila, ken Davao gapu ta adu kadagiti ramit iti rehion ti napukaw wenno nadadael. Dagiti nabati ket di umdas tapno madanonda dagiti adayo ken naisina a lugar. Iti adu nga ili, dimmanon iti sumagmamano a lawas sa naidanon dagiti tulong.


Sumagmamano a tawen kalpasan ti panangdidigra ni Bagyo Yolanda iti Filipinas, nagtultuloy ti itutulong dagiti international development organizations iti rehabilitasion.


Iti panunotko, narigat a pagsasaritaan ti maipanggep iti sustainable development no dagiti ubbing ket nasken nga ipustada ti biagda makapanda laeng iti pagadalan; no dagiti mannalon ken mangngalap ket mapilitanda a mangawat iti presio a diaya ti ahente gapu iti kinarigat ti panangidanonda kadagiti apit ken nakalapanda iti pagtagilakuan.


Sumagmamano kadagiti ili ti madanon laeng babaen ti bangka. No agtudtudo, nasken a pilien ti pamilia no igasanggasatda ti biagda wenno maawananda iti matgedan.


Iti daydiay a punto, naamirisko a no kayattayo ti inclusive growth, nasken ti napintas nga infrastructure network. Diak impagarup a kalpasan laeng ti sumagmamano a tawen, makipasetak iti Build, Build, Build ni Presidente Rodrigo Duterte.


Kalpasan ti lima a tawen, ad-adda pay a naallukoyak nga agbalin koma a permanente ti Build, Build, Build program.


Pagarigan laengen, dagiti residente iti coastal towns iti Amianan a Samar ken Akindaya a Samar ket nasken pay a magnada iti munisipio nga isla ti Laoang tapno makapanda iti Catarman. Saan a nasken daytoy no malpas ti Samar Pacific Coastal Road Project. Dakkel a banag daytoy kadagiti mannalon nga awan sabali a wagasda tapno maidanonda ti apitda no di laeng babaen ti babassit a bangka.



Ania ti Build, Build, Build?

Iti maysa a punto ti pakasaritaan ti Filipinas, isu ti maikadua a kabaknangan a pagilian iti Asia. Inunaannatayo la bassit ti Japan ken nadurdur-astayo ngem ti China. Kadagidi a panawen, ti rail transportation ti pagilian ket mapan a 1,100 a kilometro. Idi 2016, aganay laengen a 77 a kilometro.


Ti kangrunaan a rason a kimmapsut ti bukodtayo a transportation network ket gapu iti underspending ti gobierno iti impraestruktura, nga adda laeng iti average a 2.4% ti GDP ti pagiliantayo iti napalabas a kagudua ti siglo. Nakabasbassit no idilig kadagiti dadduma a pagilian iti Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) 5, a nakairekord iti di nababbaba iti lima a porsiento.


Tapno makadanon ti pagilian iti Golden Age of Infrastructure, binukel ti Duterte Administration ti Build, Build, Build, maysa a medium-term development strategy nga agpanggep a mangtignay iti kadakkelan a puersa ti panagbangon iti pakasaritaan ti Pilipinas tapno ipatungpalna ti maysa a plano iti impraestruktura a mayayon iti Master Plan on ASEAN Connectivity.


Ti nagbalin nga estratehia ket whole of government approach isu a nangpataud ti maysa nga interagency committee a buklen ti innem nga ahensia -- ti Public Works and Highways, ti Department of Transportation, ti Bases Conversion and Development Authority, ti Department of Finance, ti Department of Budget and Management, ken ti National Economic and Development Authority.


BGC-Ortigas Link Bridge
Ti didigra nga impaay ti panagbaybay-a

Dakkel ti napukaw ti pagiliantayo gapu iti panangbaybay-ana iti impraestruktura.


Kas pagarigan, iti NCR laeng, ₱2.4-bilion iti kada aldaw ti napukaw gapu iti nakaro a trapik idi 2012. Ngimmato iti ₱3.5-bilion kalpasan ti innem a tawen, segun iti panagadal nga inwayat ti Japan International Cooperation Agency.


Ita, sumurok-kumurang a 13.4-milion ti biahe iti kada aldaw iti Metro Manila, ken mabalin a ngumato iti 16.1-milion iti uneg ti 17 a tawen. No agtultuloy ti pannakabaybay-a ti impraestruktura, mapan a ₱5.4-bilion ti mapukaw iti ekonomia apaman a madanon ti tawen 2035.


Panamagkakamang kadagiti ili a narigat a madanon

Ti napalabas a lima a tawen ket di kasta ti kalakana ngem subliasubliak a napnuan ragsak. Naragsak ta nagbalinak a paset ti maysa a napateg nga aramid a para iti pagsayaatan ti kaaduan.


Husto dagiti kritikomi—imposible a maipatungpalmi ti Build, Build, Build a dakdakami laeng. Ammomi a rugi pay laeng daytoy. No di gapu iti tulong ti 6.5-milion a Filipino a nakipaset iti maymaysa a panggep a mangparnuay iti mas komportable a biag para iti amin, dagitoy a dakdakkel a proyekto ket nagtalinaed koma laeng nga arapaap.


Cebu-Cordova Link Expressway

Idi 2016, kinuna dagiti kritiko a di maaramid ti Build, Build, Build ti plano nga ikonektar ti akin-amianan a paset ti Metro Manila iti kaabagatanan a paset iti uneg laeng ti 30 a minuto.


Bayat a sursuratek daytoy, naluktanen ti Skyway Stage 3 ken mapan a 30 a minuto laengen ti biahe manipud iti NLEX agingga iti SLEX. Apaman a madanon ti 2022, maisublin ti orihinal a kabaelan ti EDSA a manguggor iti 288,000 a lugan kalpasan a makompleto ti BGC Ortigas Link Bridge, Estrella-Pantaleon Bridge, NLEX Harbor Link, NLEX Connector, Binondo Intramuros Project, ken Laguna Lake Highway, ken dadduma pay a proyekto iti babaen ti EDSA Decongestion Masterplan.


Idi 2017, kinuna dagiti kritiko a puro iti Metro Manila laeng ti proyekto ti Build, Build, Build. Saan a pudno daytoy. Kas pagarigan, makitan iti Amianan a Mindanao, Davao, Soccsksargen, ken Caraga ti pannakaipatpatungpal ti Mindanao Road Development Network, maysa a 2,567-kilometro nga intermodal logistics network, nga agpanggep a mangrisut iti kagagapu ti nangina a bayad iti transportasion ken di umdas a logistics infrastructure.


Idi 2018, kuna manen dagiti kritiko a di aggargaraw wenno naisanuden ti Mega Bridge Program. Ita, us-usarenen dagiti Filipino ti Cebu Cordova Link Bridge.


Idi 2019, kuna pay dagiti kritiko a palpak ti Build, Build, Build. Siguro, para kadakuada, di maibilang a balligi ti pannakakompleto ti Boracay Circumferential Road, ti Camalig Bypass sa Albay, ti Tarlac Pangasinan La Union Expressway, ti Lingayen Bypass iti Pangasinan, ti Aganan Bridge iti Iloilo, ken ti Central Luzon Link Expressway.


Idi 2020, kuna dagiti kritiko, “Saan a makan ti impraestruktura.” Nalipatandan sa a no malpas ti Daang Katutubo, maaddaan iti access kadagiti pagtagilakuan ken kadagiti kangrunaan a serbisio dagiti grupo ti Kankanaey, Bago, ken Ibaloi iti Barangay Mapita.


Iti daytoy a 2021, kuna manen dagiti kritiko, “PPP (Public-private partnerships), saan a BBB.” Amin a proyekto iti impraestruktura iti babaen ti Build, Build, Build ket pomponduan ti: gobierno, PPP, ken official development assistance (ODA). Iti ababa a pannao, amin a PPP projects a naponduan, naaramid, ken nakompleto manipud idi 2016 ket paset ti Build, Build, Build.


Panguil Bay Bridge
Asino dagiti rumbeng a pagyamanan?

Kalpasan ti lima a tawen, ti saludsod ti adu, “Asino ti rumbeng a pagyamanan iti pannakalpas ti 29,264 a kilometro a kalsada, 5,950 a rangtay, 11,340 nga estruktura a panglapped iti layus, 222 nga evacuation centers, 150,149 a siled-pagadalan, 214 nga eropuerto, ken 451 a pantalan?” Nalawag ti sungbat—ti 6.5-milion a mangmangged a nagtrabaho ken agtultuloy nga agtrabtrabaho tapno maipatungpal ti panggep.


Ngem ti kinapudnona, ti kapatgan a saludsod ket, “Kasano a mapagbalin a permanente ti programa a Build, Build, Build?”

Anna Mae "Anime" Yu Lamentillo Logo
bottom of page